Επαγγελματική Ασφάλιση στην Ελλάδα: ιστορικό, προβλήματα, προοπτικές

by giorgos kassapis

13

Το Institute of Finance and Financial Regulation (IFfR) του Πανεπιστημίου Πειραιά διοργάνωσε πρόσφατα ημερίδα με θέμα “Occupational Funds and Asset Management Forum“ στο Παλαιό Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών.

Στα πλαίσια της συγκεκριμένης ημερίδας έγινε αναλυτική παρουσίαση του θέματος των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) με τίτλο “ Το καθεστώς των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) υπό το φως της Οδηγίας 2341/16/ΕΕ που αναμένεται να ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο‘’.

Στη συνέχεια παρατίθενται τα κύρια σημεία της εν λόγω παρουσίασης.

Η κοινωνικοασφαλιστική προστασία διεθνώς

Στους διεθνείς οργανισμούς γενικότερα και στην ΕΕ ειδικότερα επικρατεί η διάκριση της προστασίας από του κοινωνικοασφαλιστικούς κινδύνους σε τρία επίπεδα που αποκαλούνται πυλώνες (pillars), δηλαδή

-σε νομοθετικά καθεστώτα κύριας κοινωνικής ασφάλισης (=πρώτος πυλώνας),

-σε συμβατικά κατ΄αρχήν καθεστώτα κοινωνικής ασφάλισης (=δεύτερος πυλώνας)

και

-σε ιδιωτική ασφάλιση (=τρίτος πυλώνας).

Ο πρώτος πυλώνας ρυθμίζεται από τον νόμο, είναι υποχρεωτικός και ακολουθεί το διανεμητικό σύστημα, ενώ ο δεύτερος και ο τρίτος είναι συμβατικής προέλευσης, και ακολουθούν το κεφαλαιοποιητικό σύστημα

Επαγγελματική ασφάλιση και ΕΕ

Η εισαγωγή θεσμικού πλαισίου για τα Ιδρύματα Επαγγελματικών Συνταξιοδοτικών Παροχών (ΙΕΣΠ) αποσκοπεί κατά βάση στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα διανεμητικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, κυρίως εξαιτίας της γήρανσης των πληθυσμών, με δεδομένο ότι τα κεφαλαιοποιητικά συστήματα ανταποκρίνονται καλύτερα στα προβλήματα της δημογραφικής γήρανσης και της ύφεσης.

Οι ενιαίοι κανόνες διαχείρισης παρέχουν αφενός ασφάλεια για τη βιωσιμότητα και φερεγγυότητα των ΙΕΣΠ και αφετέρου δυνατότητες αξιοποίησης της ελευθερίας κίνησης κεφαλαίων στην ΕΕ, ενώ ο ενιαίος τρόπος φορολόγησης των ΙΕΣΠ συντελεί στην αποφυγή στρεβλώσεων.

Επαγγελματική ασφάλιση στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα δεν υφίσταται ουσιαστικά δεύτερος πυλώνας κοινωνικοασφαλιστικής προστασίας. Η επικουρική ασφάλιση δεν μπορεί να ενταχθεί στον δεύτερο πυλώνα, διότι ρυθμίζεται νομοθετικά, είναι υποχρεωτική και λειτουργεί με το διανεμητικό σύστημα, ακριβώς όπως και η κύρια κοινωνική ασφάλιση. Το σύστημα της νοητής κεφαλαιοποίησης αποτελεί απλώς μια παραλλαγή του διανεμητικού συστήματος, στην πραγματικότητα η επικουρική ασφάλιση είναι μια δεύτερη κυρία ασφάλιση.

Με δεδομένο ότι τα εννοιολογικά χαρακτηριστικά κύριας και επικουρικής ασφάλισης ταυτίζονται, η ύπαρξη της δεύτερης δεν έχει νόημα και θα έπρεπε να ενσωματωθεί στην κύρια.

Το ενδεχόμενο  μετατροπής άμεσα της επικουρικής ασφάλισης σε επαγγελματική είναι απίθανο, διότι πέραν του ότι η νομική τους φύση είναι εντελώς διακριτή, δεν υφίστανται τα αποθεματικά που θα επέτρεπαν την άμεση μετατροπή, ώστε να καταστεί δυνατή η χρηματοδότηση των παροχών των ήδη συνταξιούχων. Θα πρέπει να σημειωθεί στο σημείο αυτό, ότι ήδη η επικουρική ασφάλιση παρουσιάζει ένα μεγάλο αναλογιστικό έλλειμμα.

Η νομοθεσία για την επαγγελματική ασφάλιση στην Ελλάδα

Με βάση τις διατάξεις του πρωτογενούς ευρωπαϊκού δικαίου έχει εκδοθεί η οδηγία 2003/41/ΕΚ για τις δραστηριότητες και την εποπτεία των ΙΕΣΠ (Occupational Pension Funds), της οποίας οι προδιαγραφες περιλαμβάνονται στις διατάξεις του Ν. 30292002, ενώ ήδη έχει εκδοθεί η οδηγία 234116/ΕΕ που αντικαθιστά από 13.01.2019 την οδηγία 2003/41/ΕΚ, ώστε να υπάρξει καλύτερη αντιμετώπιση των αυξημένων αναγκών φερεγγυότητα; των ΤΕΑ λόγω της οικονομικής κρίσης.

Τι ορίζει η οδηγία 2342/16/ΕΕ;

H οδηγία θεσπίζει κανόνες για

-την καλή διακυβέρνηση (ακολουθώντας τους κανόνες καλής εταιρικής διακυβέρνησης),

-τη διαχείριση των κινδύνων,

-την πληροφόρηση των ασφαλισμένων (διαφάνεια),

-τις επενδύσεις

και εισάγει κανόνες που ρυθμίζουν τη διασυνοριακή επαγγελματική ασφάλιση.

Ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει το ότι λαμβάνεται πρόνοια για τα ΤΕΑ μικρού μεγέθους, ώστε οι λειτουργικές δαπάνες που απαιτούνται για τη συμμόρφωσή τους στις προδιαγραφές της οδηγίας να μην είναι δυσβάστακτες και δυσανάλογες προς το μέγεθος τους.

Η πορεία των ΤΕΑ στην Ελλάδα από το 2002

Τα ΤΕΑ που έχουν ιδρυθεί είναι λίγα στον αριθμό, έχουν μικρό αριθμό ασφαλισμένων και τα αποθεματικά τους είναι λιγοστά συγκριτικά με τον αριθμό των προσώπων που υπάγονται στην κοινωνική ασφάλιση.

Θα πρέπει να σημειωθεί ωστόσο ότι τον τελευταίο καιρό παρατηρείται μια μικρή κινητικότητα για την ίδρυση νέα ΤΕΑ.

Λόγοι ίδρυσης λίγων ΤΕΑ:

1. Τα ΤΕΑ (μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον) δεν είχαν απήχηση στις συνδικαλιστικές ενώσεις των εργαζομένων και σε μεγάλη μερίδα του πολιτικού σώματος, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα ο νομοθέτης να περιοριστεί στην ενσωμάτωση της οδηγίας 200341/ΕΚ, δίχως να προχωρήσει σε αλλαγές της αρχιτεκτονικής του κοινωνικοασφαλιστικού συστήματος και σε αποσαφήνιση της θέσης της επικουρικής ασφάλισης και της σχέσης της με την επαγγελματική.

2. Οι εισφορές για την υποχρεωτική κύρια και επικουρική ασφάλιση ήταν και παραμένουν υψηλές, με αποτέλεσμα να μη περισσεύουν πόροι για να διατεθούν στην επαγγελματική ασφάλιση.

3. Το επίπεδο των παροχών από την κύρια και την επικουρική ασφάλιση ήταν υψηλό, και δεν δεν υπήρχε χώρος για να αναπτυχθεί η επαγγελματική ασφάλιση, κάτι το οποίο σήμερα δεν ισχύει πλέον και ακριβώς είναι αυτή η νέα πραγματικότητα που καθιστά την επαγγελματική ασφάλιση πιο χρήσιμη από το παρελθόν.

Κίνδυνοι και δυσκολίες για τα ΤΕΑ

-Μεγάλο λειτουργικό κόστος.

-Κίνδυνος από την απουσία επαρκούς ελέγχου.

-Επιβάρυνση από το ακατάλληλο φορολογικό καθεστώς.

-Κίνδυνος από την έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας στα όργανα διοίκησης.

-Κίνδυνος χρησιμοποίησής τους ως εργαλείων καταστρατήγησης της φορολογικής νομοθεσίας.

Νομικά ζητήματα όσον αφορά στα ΤΕΑ

Έχουν προκύψει αμφισβητήσεις

-ως προς την συνταγματικότητα της μετατροπής τομέα ΝΠΔΔ σε ΤΕΑ,

-σχετικά με ποια είναι η αντιπροσωπευτικότερη οργάνωση των ασφαλισμένων που δικαιούνται να ζητήσουν τη μετατροπή του ΝΠΔΔ σε ΤΕΑ,

-σχετικά με τη δυνατότητα του νομοθέτη να καθορίζει τις εισφορές,

-σχετικά με την εφαρμογή της παρακράτησης που καταβάλλουν οι συνταξιούχοι επικουρικής ασφάλισης για την ασφάλιση ασθενείς στον ΕΟΠΥΥ,

-σχετικά με την εφαρμογή του Κανονισμού Δεοντολογίας και καλών πρακτικών των ΤΕΑ.

Κίνητρα για την ανάπτυξη των ΤΕΑ

1. Εκπτώσεις στο φορολογητέο εισόδημα των εργαζομένων ή/και των εργοδοτών

2. Οι αυξήσεις των αποδοχών μπορεί να δίνονται με τη μορφή των εισφορών και να μην εμπίπτουν σε περιορισμούς για την αύξηση αυτών.

3. Επειδή κατά κανόνα ιδρύονται από επιχειρήσεις ή επαγγελματικούς κλάδους και λιγότερο διεπαγγελματικά, ευνοούνται οι κλάδοι που καταγράφουν θετική πορεία,

και είναι ευχερής η σύναψη συμβάσεων με τους εργοδότες για να τα χρηματοδοτήσουν.

Προτάσεις για την ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης στην Ελλάδα

Κρίσιμα για την ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης είναι τα εξής:

1. O νομοθέτης πρέπει να αποσαφηνίσει την αρχιτεκτονική του κοινωνικοασφαλιστικού συστήματος.

2. Ο νομοθέτης πρέπει να εξετάσει τη διεύρυνση των παρόχων επαγγελματικής ασφάλισης, ώστε και οι ασφαλιστικές εταιρείες και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που

έχουν εμπειρία σε ασφαλιστικά προϊόντα ή/και επενδύσεις να συμμετέχουν στο σύστημα επαγγελματικής ασφάλισης.

3.  Ο νομοθέτης πρέπει να αποσαφηνίσει , εάν με το ισχύον νομικό πλαίσιο, ένα ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης μπορεί να λειτουργήσει περισσότερα ασφαλιστικά καθεστώτα (schemes).

O όρος ‘’ασφαλιστικό καθεστώς’’ δεν αντιστοιχεί στον καθιερωμένο στην κοινωνική ασφάλιση όρο ‘’ασφαλιστικός κλάδος’’. Ο ασφαλιστικός κλάδος συνδέεται με τον κίνδυνο, π.χ. κλάδος ασθένειας, γήρατος, ενώ το ασφαλιστικό καθεστώς μπορεί να αφορά περισσότερους κλάδους ή να αναφέρεται σε διακριτές ανά επιχείρηση ή επαγγελματικό κλάδο ρυθμίσεις εντός του ιδίου νομικού προσώπου, επιγραμματικά ο όρος ‘’ασφαλιστικό καθεστώς’’ αντιστοιχεί στο ‘’ασφαλιστικό πρόγραμμα’’ που χρησιμοποιείται στην ιδιωτική ασφάλιση.

Η λειτουργία περισσοτέρων καθεστώτων μπορεί να λάβει δύο διακριτές μορφές:

Κάθε καθεστώς εφαρμόζεται για όλα τα μέλη του ΤΕΑ κατ’ επιλογή τους

Τα καθεστώτα διαφοροποιούνται ως προς τις εισφορές, τις παροχές και τις προϋποθέσεις απονομής των παροχών.

Ενδεικτικά, αναφέρεται η περίπτωση ενός ΤΕΑ που ασφαλίζει μισθωτούς και προσφέρει περισσότερα διακριτά καθεστώτα επαγγελματικής ασφάλισης, άλλα με μεγαλύτερες εισφορές και παροχές, άλλα μεμικρότερες, άλλα με μεγαλύτερο χρόνο ασφάλισης, άλλα με μικρότερο κ.ο.κ.

-Κάθε καθεστώς αφορά διακριτή επαγγελματική ομάδα

Υπάρχουν διακριτές εισφορές, παροχές και προϋποθέσεις απονομής των παροχών.

Ενδεικτικά, αναφέρεται η περίπτωση ενός ΤΕΑ μισθωτών που έχει διακριτά επιχειρησιακά ή κλαδικά καθεστώτα, για παράδειγμα ένα καθεστώς για στελέχη, ένα καθεστώς για υπαλλήλους, ένα καθεστώς για ανειδίκευτους εργάτες κ.ο.κ.

Συνοψίζοντας πρέπει να επισημανθούν τα εξής:

-Η επαγγελματική ασφάλιση πρέπει να βρει τη θέση της στον δεύτερο πυλώνα, και να μετακινηθεί η επικουρική στον πρώτο πυλώνα, όπου ανήκει.

-Η επαγγελματική ασφάλιση δεν πρέπει να είναι δια νόμου υποχρεωτική. Η προαιρετικότητα δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να αναπτυχθεί, η ανάπτυξη της είναι συνάρτηση των κινήτρων που πρέπει να δοθούν.

-Η νομοθεσία πρέπει να επιτρέψει και τη συμμετοχή ασφαλιστικών εταιρειών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης.

-Χρειάζεται περισσότερη ελευθερία και δυνατότητα επιλογών για τους ασφαλισμένους και περισσότερος ανταγωνισμός για τους παρόχους υπηρεσιών επαγγελματικής ασφάλισης.

Πηγή: ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ, Αριθμός Τεύχους 1749, ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2019, σσ. 401-410

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.